مراحل غواصی اشباع یکی از تخصصی‌ترین و حساس‌ترین فرایندها در غواصی صنعتی و فراساحلی است؛ عملیاتی که در آن غواصان برای انجام کارهای طولانی‌مدت در عمق، در یک محیط پرفشار زندگی می‌کنند و با استفاده از زنگ غواصی، سامانه انتقال تحت فشار و تجهیزات پشتیبان به محل کار منتقل می‌شوند. به همین دلیل، شناخت دقیق مسیر از کمپ اشباع تا محل کار برای درک نحوه اجرای ایمن این عملیات اهمیت زیادی دارد.
در این میان، مدرسه غواصی کهکشان عرش آراد از مجموعه‌های فعال در حوزه آموزش غواصی صنعتی و علوم دریایی در ایران است. این مجموعه طبق اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت خود، فعالیت آموزشی تخصصی خود را از سال ۱۳۹۳ آغاز کرده و دوره‌هایی در زمینه غواصی صنعتی، جوشکاری و برشکاری زیر آب، بازرسی زیر آب، کاربرد اتاق فشار و امداد و نجات دریایی ارائه می‌کند. همچنین بر آموزش عملی و تئوری و آشنایی هنرجویان با محیط واقعی دریا تأکید دارد.
مراحل غواصی اشباع
غواصی اشباع یا Saturation Diving روشی از غواصی صنعتی است که برای انجام پروژه‌های طولانی‌مدت در عمق مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این روش، غواصان به‌جای اینکه پس از هر نوبت کار به سطح آب بازگردند، برای یک دوره مشخص در محیطی تحت فشار زندگی می‌کنند.
اساس این روش بر یک اصل فیزیولوژیک استوار است: با افزایش مدت اقامت غواص در فشار مشخص، میزان گازهای بی‌اثر حل‌شده در بافت‌های بدن به شرایط اشباع نزدیک می‌شود. بنابراین پس از رسیدن به شرایط اشباع، غواص می‌تواند در طول شیفت‌های مختلف به عمق کاری منتقل شود، بدون اینکه برای هر رفت‌وبرگشت نیاز به انجام چرخه کامل فشرده‌سازی و کاهش فشار داشته باشد.
این ویژگی باعث می‌شود غواصی اشباع برای پروژه‌هایی مانند تعمیر و نگهداری سازه‌های فراساحلی، خطوط لوله، سکوهای دریایی و برخی عملیات زیرآبی طولانی‌مدت کاربرد داشته باشد.
اولین بخش عملیات، حضور غواص در کمپ اشباع یا مجموعه اتاقک‌های تحت فشار است. این بخش محل اسکان، استراحت و پشتیبانی غواصان در طول دوره اشباع محسوب می‌شود.
کمپ اشباع معمولاً بخشی از یک سامانه جامع غواصی است که می‌تواند شامل اتاق‌های فشار، سیستم‌های کنترل، تجهیزات تأمین گاز تنفسی، سیستم‌های پشتیبانی حیات و زنگ غواصی باشد. استانداردها و راهنماهای صنعتی، بخش‌هایی مانند اتاق فشار، زنگ غواصی، سیستم کنترل حیات و تجهیزات ارتباطی را از اجزای مهم سیستم غواصی اشباع می‌دانند.
در این مرحله، شرایط فشار، ترکیب گاز، دما، ارتباطات و وضعیت عمومی غواصان به‌طور مستمر کنترل می‌شود.
نکته مهم این است که کمپ اشباع فقط یک محل استراحت نیست؛ بلکه یک محیط عملیاتی حساس است که کوچک‌ترین خطا در مدیریت فشار، گاز یا ارتباطات می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.
پس از ورود غواصان، فرایند فشرده‌سازی مطابق برنامه عملیاتی آغاز می‌شود. فشار داخل محفظه به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند تا غواصان به شرایط موردنظر برای عملیات برسند.
این فرایند باید طبق برنامه مصوب عملیات و دستورالعمل‌های پزشکی و فنی انجام شود. در غواصی اشباع، مدیریت فشار اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا تغییرات کنترل‌نشده فشار می‌تواند خطرات جدی برای غواص ایجاد کند.
همچنین ترکیب گاز تنفسی با توجه به عمق و شرایط پروژه مدیریت می‌شود. در سامانه‌های اشباع، پایش گاز و کنترل شرایط محیطی داخل محفظه از وظایف مهم تیم پشتیبانی محسوب می‌شود.
پس از رسیدن به شرایط عملیاتی، غواصان بر اساس برنامه شیفت و وظایف تعیین‌شده برای انتقال به محل کار آماده می‌شوند.
در این مرحله معمولاً موارد زیر بررسی می‌شود:
این بررسی‌ها نباید صرفاً یک تشریفات اداری تلقی شوند. گزارش‌های ایمنی IMCA نمونه‌هایی از حوادثی را ثبت کرده‌اند که نقص در آماده‌سازی تجهیزات یا مهار نامناسب تجهیزات داخل زنگ می‌توانسته منجر به آسیب یا ایجاد شرایط خطرناک شود.
یکی از مراحل مهم مراحل غواصی اشباع، انتقال غواصان از کمپ به زنگ غواصی است.
زنگ غواصی در واقع وسیله‌ای برای انتقال غواصان تحت فشار از سیستم اشباع به عمق کاری و بالعکس است. پس از آماده‌شدن غواصان، زنگ در موقعیت مناسب قرار گرفته و مراحل انتقال مطابق دستورالعمل عملیاتی انجام می‌شود.
در این مرحله هماهنگی میان غواصان، Bellman، سرپرست غواصی و تیم کنترل اهمیت بسیار زیادی دارد.
هرگونه باز و بسته‌کردن درها، برقراری فشار و انتقال بین بخش‌های مختلف باید بر اساس رویه‌های مشخص و با تأیید افراد مسئول انجام شود. حوادث ثبت‌شده در صنعت نشان داده‌اند که حتی یک خطای ساده در تأیید حضور فرد داخل یک محفظه می‌تواند پیامد جدی داشته باشد.
پس از تکمیل بررسی‌ها، زنگ غواصی توسط سیستم Launch and Recovery System یا سیستم پرتاب و بازیابی زنگ به سمت موقعیت ورود به آب منتقل می‌شود.
این مرحله شامل هماهنگی میان تجهیزات مکانیکی، اپراتور سیستم، تیم عرشه و تیم غواصی است.
در سامانه‌های مدرن غواصی اشباع، سیستم زنگ غواصی، تجهیزات بالابری، کابل‌ها، ارتباطات و تجهیزات پشتیبانی باید به‌صورت یک سیستم یکپارچه مدیریت شوند. راهنمای طراحی سیستم‌های غواصی اشباع IMCA نیز بخش‌های جداگانه‌ای را به سیستم پرتاب و بازیابی زنگ، خود زنگ، آمبیلیکال و تجهیزات غواص اختصاص می‌دهد.
پس از ورود زنگ به آب، عملیات انتقال به سمت عمق کاری آغاز می‌شود.
در این مرحله، ارتباط دائمی میان زنگ و مرکز کنترل اهمیت زیادی دارد. وضعیت گاز، ارتباطات، سیستم‌های پشتیبانی و موقعیت زنگ باید طبق برنامه عملیاتی کنترل شود.
غواصان در داخل زنگ منتظر رسیدن آن به محدوده موردنظر هستند و در این فاصله تیم پشتیبان شرایط را تحت نظر دارد.
در عملیات واقعی، شرایط محیطی مانند جریان آب، وضعیت دریا، دید زیر آب و شرایط تجهیزات می‌تواند بر نحوه اجرای عملیات اثر بگذارد؛ بنابراین اجرای غواصی اشباع صرفاً یک فرایند مکانیکی نیست و به مدیریت دقیق شرایط محیطی نیز نیاز دارد.
پس از رسیدن زنگ به عمق و موقعیت تعیین‌شده، مرحله اتصال یا قرارگیری زنگ در وضعیت مناسب برای شروع کار انجام می‌شود.
در برخی سیستم‌ها، زنگ در نزدیکی محل کار قرار می‌گیرد و غواص از آن خارج می‌شود. از این نقطه به بعد، Umbilical یا آمبیلیکال نقش بسیار مهمی دارد.
آمبیلیکال می‌تواند مسیر انتقال گاز تنفسی، ارتباطات و برخی خدمات مورد نیاز غواص را فراهم کند. مدیریت صحیح آن برای جلوگیری از گیرکردن، آسیب یا محدودشدن حرکت غواص اهمیت بالایی دارد.
IMCA در راهنمای مربوط به مدیریت آمبیلیکال غواصان، این موضوع را یکی از بخش‌های مهم عملیات غواصی می‌داند. همچنین در یک گزارش ایمنی، گیرکردن آمبیلیکال غواص باعث از دست رفتن تأمین اصلی گاز و بازگشت غواص به زنگ با گاز اضطراری شد.
مراحل غواصی اشباع
پس از رسیدن به محل مناسب، غواصان به‌ترتیب و طبق برنامه وارد آب می‌شوند.
در این لحظه ارتباط بین غواص و تیم کنترل باید برقرار باشد و تیم پشتیبان شرایط را به‌طور مستمر پایش کند.
غواص پس از خروج از زنگ به سمت محل تعیین‌شده حرکت کرده و فعالیت موردنظر مانند:
را طبق دستور کار انجام می‌دهد.
البته نوع کار به پروژه، عمق، تجهیزات و صلاحیت غواصان بستگی دارد و برای هر فعالیت باید روش اجرایی و ارزیابی ریسک اختصاصی وجود داشته باشد.
یکی از مهم‌ترین اصول در عملیات غواصی اشباع، ارتباط مستمر و قابل اعتماد میان غواص و تیم کنترل است.
مرکز کنترل باید بتواند وضعیت غواص، شرایط گاز، ارتباطات و سایر پارامترهای ضروری را تحت نظر داشته باشد.
در کنار ارتباط صوتی، رویه‌های اضطراری نیز باید از قبل مشخص باشند؛ برای مثال اگر ارتباط قطع شود، تأمین گاز دچار مشکل شود یا غواص نتواند به‌صورت عادی به زنگ بازگردد، تیم باید مطابق برنامه اضطراری عمل کند.
راهنمای IMCA برای سرپرستان غواصی نیز بر موضوعاتی مانند ارتباطات، مستندسازی، برنامه‌ریزی، مدیریت گاز، رویه‌های غواصی و شرایط اضطراری تأکید دارد.
پس از اتمام فعالیت، غواص باید طبق برنامه به زنگ بازگردد.
در این مرحله نیز کنترل آمبیلیکال، وضعیت گاز، ارتباطات و شرایط غواص اهمیت دارد. بازگشت به زنگ پایان عملیات نیست؛ بلکه باید وضعیت تجهیزات و غواص بررسی شود تا برای مرحله بعدی آماده باشند.
در شرایط اضطراری، ممکن است بازیابی غواص یا حتی غواص آسیب‌دیده نیازمند تجهیزات و روش‌های ویژه باشد. IMCA نمونه‌هایی از تمرین‌ها و حوادث واقعی مربوط به بازیابی غواص ناتوان از داخل آب به زنگ را منتشر کرده است که نشان می‌دهد طراحی و تمرین سیستم بازیابی اهمیت بالایی دارد.
پس از پایان شیفت، زنگ غواصی به سمت سطح و سپس سیستم اشباع بازگردانده می‌شود.
غواصان در این مدت همچنان در شرایط فشار مربوط به سیستم اشباع باقی می‌مانند. پس از اتصال زنگ به سیستم، انتقال تحت فشار انجام می‌شود تا غواصان بدون تغییر فشار ناخواسته به محل اقامت خود بازگردند.
این چرخه می‌تواند برای شیفت‌های مختلف تکرار شود؛ یعنی غواصان در شرایط اشباع باقی می‌مانند و برای هر نوبت کاری بین کمپ اشباع و محل کار جابه‌جا می‌شوند.
پس از پایان کل پروژه یا دوره کاری، نوبت به Decompression یا کاهش فشار می‌رسد.
این مرحله با انتقال فوری غواص به فشار سطح انجام نمی‌شود؛ بلکه کاهش فشار باید بر اساس برنامه و رویه مصوب انجام گیرد.
اهمیت این موضوع را می‌توان از گزارش‌های ایمنی نیز مشاهده کرد. برای مثال، IMCA در یک حادثه مربوط به عملیات محفظه فشار، بر خطر تغییر فشار ناخواسته و ضرورت تأیید دقیق موقعیت غواص قبل از تخلیه فشار تأکید کرده است.
بنابراین پایان عملیات غواصی اشباع، به اندازه آغاز آن نیازمند برنامه‌ریزی، کنترل و نظارت است.
غواصی اشباع مجموعه‌ای از چند سیستم به‌هم‌پیوسته است: انسان، محفظه تحت فشار، گاز تنفسی، زنگ غواصی، آمبیلیکال، تجهیزات بالابری، ارتباطات و سیستم‌های پشتیبان.
در نتیجه، یک خطا در یک بخش می‌تواند بر بخش‌های دیگر تأثیر بگذارد. به همین دلیل، استانداردها و دستورالعمل‌های تخصصی بر صلاحیت افراد، بازرسی تجهیزات، برنامه‌ریزی، نگهداری، تمرین شرایط اضطراری و مدیریت عملیات تأکید دارند. نسخه چهارم راهنمای طراحی سیستم‌های غواصی اشباع IMCA که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده، موضوعاتی مانند کنترل غواصی، اتاق فشار، زنگ غواصی، سیستم پشتیبانی حیات، آمبیلیکال و واحد نجات هایپرباریک را پوشش می‌دهد.
مراحل اجرای عملیات غواصی اشباع از کمپ اشباع تا محل کار یک زنجیره دقیق و کنترل‌شده است که از استقرار غواص در کمپ و رسیدن به فشار اشباع آغاز می‌شود و پس از آماده‌سازی، انتقال تحت فشار به زنگ غواصی، حرکت زنگ به عمق، رسیدن به محل کار، خروج غواص، انجام فعالیت و بازگشت به زنگ ادامه پیدا می‌کند.
پس از پایان شیفت، غواص به کمپ اشباع بازمی‌گردد و در پایان دوره، کاهش فشار طبق برنامه انجام می‌شود. نکته اساسی این است که هیچ‌یک از این مراحل نباید به‌صورت مستقل یا خارج از دستورالعمل عملیاتی اجرا شود. غواصی اشباع یک عملیات تخصصی صنعتی است و اجرای آن به آموزش معتبر، تجهیزات مناسب، تیم مجرب، مدیریت ریسک، نظارت پزشکی و رعایت الزامات و استانداردهای مربوط نیاز دارد.
برای افرادی که قصد ورود حرفه‌ای به حوزه غواصی صنعتی را دارند، آموزش اصولی می‌تواند نقطه شروع مهمی باشد. کهکشان عرش آراد نیز طبق اطلاعات منتشرشده توسط این مجموعه، در حوزه آموزش غواصی صنعتی و مهارت‌های مرتبط با صنایع دریایی فعالیت دارد و دوره‌هایی مانند غواصی صنعتی، کاربرد اتاق فشار، بازرسی زیر آب و جوشکاری زیر آب را ارائه می‌کند.
مراحل غواصی اشباع
غواصی اشباع روشی از غواصی صنعتی است که در آن غواصان برای یک دوره مشخص در محیط تحت فشار زندگی می‌کنند و برای انجام کارهای مختلف با زنگ غواصی به عمق کاری منتقل می‌شوند.
هدف اصلی، کاهش تعداد چرخه‌های فشرده‌سازی و کاهش فشار برای غواص در پروژه‌های طولانی‌مدت است. غواص در شرایط فشار برنامه‌ریزی‌شده باقی می‌ماند و برای هر شیفت کاری به محل کار منتقل می‌شود.
زنگ غواصی وسیله انتقال غواصان از سیستم اشباع به عمق کاری و بازگشت آنها به سیستم است. این زنگ بخشی کلیدی از سامانه غواصی اشباع محسوب می‌شود.
آمبیلیکال مجموعه ارتباطی و خدماتی متصل به غواص است که بسته به سیستم می‌تواند مسیر تأمین گاز تنفسی، ارتباطات و سایر خدمات ضروری را فراهم کند. مدیریت صحیح آن برای ایمنی و آزادی حرکت غواص اهمیت زیادی دارد.
خیر. غواصی اشباع یک فعالیت تخصصی و صنعتی است و نیازمند آموزش، صلاحیت حرفه‌ای، تجربه، آمادگی پزشکی و آشنایی با سیستم‌های پیچیده غواصی است. ورود به چنین عملیاتی باید از مسیر آموزش و صلاحیت‌های حرفه‌ای مربوط انجام شود.
niu 
