برشکاری زیر آب یکی از تخصص‌های مهم در حوزه غواصی صنعتی است که برای تعمیر، برش، جداسازی و آماده‌سازی سازه‌های فلزی در محیط‌های دریایی و زیرآبی انجام می‌شود. اجرای این عملیات به مهارت غواص، تجهیزات تخصصی، کنترل شرایط محیطی و رعایت دقیق الزامات ایمنی نیاز دارد. مدرسه غواصی کهکشان عرش آراد از مجموعه‌های فعال در زمینه آموزش غواصی صنعتی در ایران است و دوره‌هایی مانند غواصی صنعتی، جوشکاری زیر آب، بازرسی جوش و آموزش برشکاری زیر آب را ارائه می‌کند. طبق اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت این مجموعه، دوره برشکاری زیر آب نیز در سبد آموزش‌های آن قرار دارد.
اما یکی از پرسش‌های مهم برای افرادی که در پروژه‌های دریایی فعالیت می‌کنند این است که برشکاری زیر آب با هواگاز بهتر است یا برش پلاسما؟ پاسخ این سؤال به عواملی مانند جنس و ضخامت فلز، عمق عملیات، تجهیزات در دسترس، دقت موردنیاز، شرایط پروژه و سطح مهارت اپراتور بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک روش را برای همه پروژه‌ها بهترین گزینه دانست.
برشکاری زیر آب
برشکاری زیر آب به مجموعه روش‌هایی گفته می‌شود که برای برش یا جدا کردن قطعات فلزی در محیط زیر آب به کار می‌روند. این عملیات معمولاً زمانی اهمیت پیدا می‌کند که خارج کردن سازه از آب امکان‌پذیر نباشد یا انجام عملیات در محل، از نظر زمانی و اقتصادی منطقی‌تر باشد.
در صنایع مختلف می‌توان از برشکاری زیر آب برای موارد زیر استفاده کرد:
روش‌های مختلفی برای برش زیر آب وجود دارد و انتخاب روش مناسب باید بر اساس شرایط واقعی پروژه انجام شود. منابع آموزشی حوزه غواصی صنعتی نیز استفاده از روش‌هایی مانند برش با اکسیژن، الکترودهای مخصوص و سیستم‌های پلاسما را برای کاربردهای زیر آب مطرح کرده‌اند.
در روش‌های حرارتی هواگاز، از ترکیب گاز سوخت و اکسیژن برای ایجاد شعله و حرارت لازم استفاده می‌شود. در برخی روش‌های برش زیر آب نیز اکسیژن و تجهیزات مخصوص به کار می‌روند تا فرآیند برش در محیط آبی امکان‌پذیر شود.
یکی از نکات مهم در این روش، تفاوت شرایط زیر آب با برشکاری در محیط خشک است. آب باعث خنک شدن سریع‌تر ناحیه برش می‌شود و فشار محیط نیز با افزایش عمق تغییر می‌کند. بنابراین تجهیزات، فشار گاز و روش اجرای عملیات باید متناسب با عمق و شرایط پروژه انتخاب شوند.
مزایای بالقوه برش هواگاز در پروژه‌های زیر آب عبارت‌اند از:
در مقابل، هواگاز می‌تواند محدودیت‌هایی نیز داشته باشد؛ از جمله ایجاد منطقه حرارتی بیشتر، کیفیت متفاوت لبه برش و نیاز جدی به کنترل صحیح شعله و گازها.
برش پلاسما فرآیندی است که در آن با ایجاد یک قوس الکتریکی و تبدیل گاز به حالت پلاسما، حرارت بسیار زیادی برای ذوب و برش فلز ایجاد می‌شود. پلاسما به دلیل دمای بالا و تمرکز انرژی می‌تواند فلزات رسانا را با سرعت قابل توجهی برش دهد.
یکی از ویژگی‌های مهم فناوری پلاسما این است که امکان استفاده از آن در شرایط غوطه‌وری یا همراه با آب نیز وجود دارد. منابع فنی، استفاده از برش پلاسما در آب را برای برخی کاربردها مطرح کرده‌اند و به اثر خنک‌کنندگی آب نیز اشاره می‌کنند.
با این حال، برش پلاسما زیر آب دقیقاً معادل استفاده از دستگاه پلاسما در محیط کارگاهی خشک نیست. شرایط الکتریکی، فشار آب، تجهیزات عایق، تورچ و سایر اجزای سیستم باید برای عملیات زیر آب مناسب باشند. به همین دلیل، اجرای این روش باید توسط افراد آموزش‌دیده و با تجهیزات مناسب انجام شود.
برای پاسخ دقیق‌تر به سؤال «هواگاز بهتر است یا پلاسما؟» باید چند معیار اصلی را بررسی کنیم.
در بسیاری از کاربردهای معمول، پلاسما نسبت به روش‌های اکسی‌سوختی سرعت بالاتری دارد؛ البته سرعت واقعی به ضخامت، جنس فلز، توان دستگاه و شرایط عملیاتی وابسته است. منابع مقایسه‌ای صنعت برش نیز سرعت بالاتر پلاسما را نسبت به هواگاز در بسیاری از کاربردهای صنعتی گزارش می‌کنند.
در پروژه‌ای که زمان عملیات اهمیت زیادی دارد، این تفاوت می‌تواند مهم باشد.
۲. نوع فلز
هواگاز بیشتر برای برش فولادهای کربنی مناسب است، در حالی که پلاسما برای فلزات رسانا مانند فولاد، استیل و آلومینیوم کاربرد گسترده‌تری دارد. بنابراین اگر پروژه شامل چند نوع فلز باشد، پلاسما می‌تواند از نظر انعطاف‌پذیری گزینه قابل توجهی باشد.
ضخامت قطعه یکی از مهم‌ترین عوامل انتخاب روش برش است. در قطعات بسیار ضخیم و عملیات‌هایی که هدف اصلی جداسازی یا تخریب است، روش‌های حرارتی مبتنی بر اکسیژن می‌توانند کاربرد مناسبی داشته باشند.
در مقابل، برای ضخامت‌های پایین‌تر تا متوسط و زمانی که سرعت و کنترل بیشتر موردنیاز است، پلاسما می‌تواند مزیت داشته باشد.
پلاسما معمولاً امکان ایجاد برش متمرکزتر و کنترل‌شده‌تری را فراهم می‌کند. به همین دلیل در کاربردهایی که کیفیت لبه و دقت برش اهمیت دارد، این فناوری مورد توجه قرار می‌گیرد.
البته در زیر آب، کیفیت نهایی برش فقط به نوع دستگاه وابسته نیست. مهارت غواص، دید زیر آب، وضعیت قطعه، حرکت دست، عمق، جریان آب و تنظیمات تجهیزات نیز روی نتیجه تأثیر می‌گذارند.
یکی از نقاط قوت روش‌های هواگاز، امکان استفاده از تجهیزات نسبتاً ساده‌تر در برخی کاربردهاست. در مقابل، سیستم پلاسما به منبع برق، تورچ و تجهیزات سازگار با شرایط عملیات نیاز دارد.
بنابراین اگر پروژه‌ای در یک منطقه دورافتاده انجام شود، در دسترس بودن تجهیزات و زیرساخت برق می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
در هر دو روش، ایمنی اهمیت بسیار زیادی دارد. برش زیر آب یک فعالیت تخصصی است و ترکیب برق، حرارت، گاز، فشار و محیط آبی می‌تواند خطرات خاصی ایجاد کند.
در نتیجه، انتخاب روش نباید صرفاً بر اساس سرعت یا هزینه انجام شود. پیش از عملیات باید شرایط پروژه، تجهیزات، صلاحیت غواص و الزامات ایمنی بررسی شود.
برشکاری زیر آب
به‌صورت خلاصه می‌توان ویژگی‌های دو روش را این‌گونه در نظر گرفت:
اگر هدف پروژه تخریب، جداسازی یا برش فولاد ضخیم باشد، روش هواگاز یا روش‌های مبتنی بر اکسیژن می‌توانند گزینه قابل بررسی باشند. در چنین شرایطی سرعت یا ظرافت لبه ممکن است نسبت به قابلیت نفوذ و جداسازی اهمیت کمتری داشته باشد.
از سوی دیگر، اگر سرعت، کنترل برش و قابلیت کار روی فلزات رسانای مختلف اهمیت بیشتری داشته باشد، پلاسما می‌تواند گزینه مناسبی باشد.
در واقع، سؤال بهتر این نیست که «هواگاز بهتر است یا پلاسما؟» بلکه باید پرسید:
«برای این پروژه مشخص، کدام روش ایمن‌تر، اقتصادی‌تر و فنی‌تر است؟»
برای پاسخ به این سؤال باید عواملی مانند جنس قطعه، ضخامت، عمق، وضعیت سازه، جریان آب، دسترسی به برق و گاز، کیفیت مورد انتظار و تجربه تیم غواصی بررسی شود.
حتی بهترین تجهیزات نیز بدون اپراتور آموزش‌دیده نمی‌توانند نتیجه مطلوبی ایجاد کنند. برشکاری زیر آب علاوه بر شناخت فرآیند برش، به مهارت‌های غواصی صنعتی، کار با ابزار، کنترل وضعیت بدن در آب، ارتباط با تیم سطح و رعایت پروتکل‌های ایمنی نیاز دارد.
به همین دلیل آموزش تخصصی اهمیت زیادی دارد. کهکشان عرش آراد در معرفی دوره‌های خود، آموزش برشکاری زیر آب و سایر مهارت‌های مرتبط با غواصی صنعتی را ارائه کرده است. همچنین در وب‌سایت این مجموعه دوره‌های دیگری مانند بازرسی زیر آب سازه‌های دریایی، بازرسی جوش، اتاق فشار و غواصی صنعتی نیز معرفی شده‌اند.
برشکاری زیر آب با هواگاز بهتر است یا برش پلاسما؟ پاسخ واحدی برای تمام پروژه‌ها وجود ندارد. هواگاز می‌تواند برای برخی عملیات‌های جداسازی و برش فولادهای ضخیم مناسب باشد، در حالی که پلاسما به دلیل سرعت، تمرکز حرارتی و قابلیت برش فلزات رسانا در بسیاری از پروژه‌ها گزینه جذابی است.
انتخاب نهایی باید بر اساس جنس و ضخامت فلز، عمق آب، تجهیزات موجود، دقت موردنیاز، شرایط محیطی، هزینه و الزامات ایمنی انجام شود. مهم‌تر از انتخاب صرفاً یک فناوری، استفاده از تجهیزات استاندارد و اجرای عملیات توسط غواص صنعتی آموزش‌دیده است.
برای افرادی که قصد ورود حرفه‌ای به این حوزه را دارند، آشنایی هم‌زمان با اصول غواصی صنعتی و تکنیک‌های برشکاری زیر آب می‌تواند بخش مهمی از مسیر حرفه‌ای باشد. کهکشان عرش آراد نیز در زمینه آموزش مهارت‌های مختلف غواصی صنعتی، از جمله برشکاری زیر آب، فعالیت آموزشی دارد.
برشکاری زیر آب
برشکاری هواگاز زیر آب یکی از روش‌های حرارتی برش فلز است که با استفاده از گاز و اکسیژن و تجهیزات مخصوص برای ایجاد شرایط مناسب برش در محیط زیر آب انجام می‌شود.
بله، سیستم‌های تخصصی پلاسما می‌توانند برای برخی کاربردهای زیر آب استفاده شوند؛ اما تجهیزات و شرایط عملیاتی باید برای محیط زیر آب طراحی و تنظیم شده باشند.
انتخاب به ضخامت، نوع فولاد، شرایط پروژه و تجهیزات بستگی دارد. در عملیات جداسازی و برش‌های سنگین، روش‌های مبتنی بر اکسیژن می‌توانند کاربرد داشته باشند؛ پلاسما نیز برای بسیاری از کاربردهای فلزات رسانا و برش‌های سریع‌تر مناسب است.
خیر. برشکاری زیر آب یک فعالیت تخصصی است و فرد باید علاوه بر مهارت غواصی، آموزش لازم برای کار با تجهیزات برش و رعایت الزامات ایمنی مربوط به عملیات زیر آب را داشته باشد.
محتوای دوره به مرکز آموزشی بستگی دارد، اما معمولاً آشنایی با تجهیزات، اصول برش، روش‌های اجرای عملیات و نکات ایمنی را دربرمی‌گیرد. کهکشان عرش آراد نیز دوره آموزش برشکاری زیر آب را در میان دوره‌های آموزشی غواصی صنعتی خود معرفی کرده است.
niu 
